Аккумулятор қайнаса, не істеу керек
АКБ қатты ысылдап, көпіршіп, күкірт иісі шықса немесе корпусы ысып кетсе, зарядтауды тоқтатыңыз, ал жолда болсаңыз моторды қауіпсіз жерде сөндіріңіз. Қызмет көрсетілетін батарея заряд соңына қарай аздап газ бөлуі мүмкін, бірақ қатты «қайнау» көбіне артық зарядты, қызып кетуді не батареяның ішкі ақауын көрсетеді. Келесі сапарға дейін себебін анықтаған дұрыс: бөлінген сутек ұшқыннан тұтанып, электролит теріні күйдіреді.
Капот астында аккумулятор мен мотор тораптары көрінеді; қызып кету белгісі болса, батареяны тексертіңіз. Фото: drive2.ru
Жүргізушілер «қайнау» деп нені айтады
Қорғасын-қышқылды аккумулятор электролиті кәстрөлдегі су секілді қайнамайды. Зарядтау кезінде токтың бір бөлігі суды сутек пен оттекке ыдыратады. Газ көпіршіктері көтерілгенде бәсең ысыл естіледі. Қызмет көрсетілетін АКБ-да бұл дұрыс зарядтың соңында, ток азайған кезде байқалуы мүмкін.
Бір не бірнеше банкадан көпіршік қатты шықса, тығыннан сұйықтық шашыраса, өткір иіс сезілсе, корпус қызып не қақпағы деформацияланса, бұл қауіпті белгі. AGM не EFB сияқты жабық батареяларда электролитке қол жеткізуге болмайды. Клапаннан газ шығуы, ысыл және корпустың ісінуі қалыпты жұмыс емес. Мұндай АКБ-ны ашуға тырыспаңыз.
Сутектің иісі де, түсі де жоқ, бірақ ауаға араласқан газ ұшқыннан тұтануы мүмкін. Шіріген жұмыртқаға ұқсас иіс қатты артық зарядтан болуы ықтимал; ондайда жұмысты бірден тоқтатыңыз.
Зарядтағанда аккумулятор неге қайнайды
Көбіне зарядтағыш кернеуді не токты тым жоғары береді. Кәдімгі қорғасын-қышқылды батарея үшін бастапқы токтың бағдарлық мәні — сыйымдылықтың 10%-ы: мысалы, 60 А·сағ АКБ-ға шамамен 6 А. Бұл кәдімгі батареяға арналған бағдар. Зарядтау алдында өндіруші көрсеткен талаптарды тексеріңіз.
Заряд кернеуі АКБ түріне және температураға қарай өзгереді. Бөлме температурасында көптеген кәдімгі батареяларда абсорбция кезеңі шамамен 14,4–14,8 В аралығында жүреді, ал AGM үшін жоғарғы шек басқаша болуы мүмкін. Нақты модельдің таңбасын қарамай кернеуді өз бетіңізше қоймаңыз. Кернеуді көтеретін қалпына келтіру режимін бақылаусыз қалдырмаңыз және өндіруші тыйым салса қолданбаңыз.
Басқа себептер: зарядтағыштағы «мото/авто» режимін шатастыру, зарядтағыштың бұзылуы, толық зарядталған батареяны ұзақ зарядтау, мұздаған корпус немесе істен шыққан банка. Бір ғана банка қатты көпіршісе, ішкі ақау болуы мүмкін. Ондай АКБ-ны үйде қайта зарядтау дұрыс емес.
Плюстік клемма мен қызыл сымның айналасына көкшіл ақ қақ жиналған; себебін жойған соң контактіні тазалап, бекітіңіз. Фото: akb-podbor.ru
Көлікте аккумулятор неге қайнайды
Қозғалтқыш генераторды айналдырады, ал кернеуді реле-регулятор басқарады. Көптеген жеңіл көліктерде мотор істеп тұрғанда клеммалардағы әдеттегі мән шамамен 13,8–14,5 В болады. Көрсеткіш температураға, жүктемеге және ақылды зарядтау алгоритміне байланысты өзгеруі мүмкін, бір реттік ауытқу бірден ақау дегенді білдірмейді.
Егер кернеу ұзақ уақыт жоғары болса, генератордың регуляторы, сымдары немесе өлшеу тізбегіндегі нашар контакт күдік тудырады. Көлікке сәйкес келмейтін АКБ да себеп болуы мүмкін: мысалы, жүйеге AGM қажет, бірақ кәдімгі батарея орнатылған. Ескі батареяның пластинасы үгітілсе немесе банкасы тұйықталса да қызуы ықтимал.
Генератор белдігін, масса сымын, клеммаларды да тексеріңіз. Қызған клемма көбіне қайнаудан емес, бос контактіден немесе коррозиядан болады. Ақ ұнтақ не жасыл тот кедергіні арттырады; себепті жойған соң контактіні тазалап, мықтап бекіту керек.
Қауіп деңгейін қалай бағалаймыз
| Белгі | Ықтимал себебі | Не істеу керек |
|---|---|---|
| Заряд соңында аздап көпіршиді, корпусы салқын | Қызмет көрсетілетін АКБ-ның қалыпты газ бөлуі | Нұсқаулық бойынша зарядты аяқтап, бөлмені желдету |
| Қатты ысыл, ыстық корпус, өткір иіс | Артық заряд немесе ақау | Қауіпсіз түрде қуатты ажыратып, алыстау және желдету |
| Корпус ісінген, жарылған немесе электролит аққан | Корпус бүлінген не қатты қызған | Зарядтамау және оталдырмау; ауыстыру және утилизация қажет |
| Бір банка басқаларынан қатты көпіршиді | Бөлік ақауы болуы мүмкін | Зарядты тоқтатып, диагностикаға дейін қолданбау |
| Мотор істеп тұрғанда кернеу 14,8 В-тан жоғары | Реттеу не өлшеу тізбегі ақауы ықтимал | Генератор мен реле-регуляторды тексерту |
Суық та әсер етеді. Мұздаған электролит пластиналар мен корпусты бүлдіруі мүмкін; разрядталған АКБ толық зарядталған батареядан тезірек қатады. Қатып қалған болуы мүмкін батареяны зарядқа қоспаңыз, от жағып қыздырмаңыз. Оны желдетілетін жерде табиғи жылынғанша күтіп, корпусын қарап шығыңыз.
Тыныққан батареяның кернеуі заряд деңгейін шамамен бағалауға көмектеседі, бірақ қайнаудың себебін ашпайды. Көлік бірнеше сағат жүрмей, зарядталмай тұрғаннан кейін, шамамен +20…+25 °C-та өлшеңіз. Суықта кернеу мен қолжетімді сыйымдылық өзгереді, ал сапардан кейін пластиналардағы беткі заряд көрсеткішті уақытша жоғарылатады.
| Тыныққан кездегі кернеу, шамамен | Заряд деңгейінің бағасы | Электролиттің қату температурасы, бағдар |
|---|---|---|
| 12,7 В | 100% | −50 °C-тан төмен |
| 12,4 В | шамамен 75% | −35 °C шамасында |
| 12,2 В | шамамен 50% | −25 °C шамасында |
| 12,0 В | шамамен 25% | −15 °C шамасында |
Бұл көрсеткіштер электролиті сұйық кәдімгі батареяға арналған жуық мәндер. Тығыздық, температура және құрылым нәтижені өзгертеді; AGM-ның тығыздығын ареометрмен өлшеуге болмайды. Терең разрядталған АКБ-ны қатты аязда қалдыру қауіпті. Кернеу қалыпты көрінсе де, батарея тозбады деген кепіл жоқ.
Жанама белгілер де кездеседі. Жүріп келген соң капот астынан ысыл не иіс шығуы мүмкін, ал көлік бірнеше сағат тұрғаннан кейін стартер баяу айналады. Артық заряд болса, шамдар әдеттен тыс жарық жануы, жиі күйіп кетуі, ал қызмет көрсетілетін АКБ-да электролит деңгейі біртіндеп төмендеуі ықтимал. Бұлардың ешқайсысы жеке өзі диагноз емес, бірақ АКБ қызуымен бірге байқалса, генераторды тексертіңіз.
Мотор істеп тұрғанда клемманы шешіп, зарядты тексермеңіз. Бұл ескі әдіс кернеуді күрт көтеріп, басқару блоктарын зақымдауы мүмкін. Кілтпен не сыммен полюстерді тұйықтап, «ұшқынға қарап» та бағаламаңыз: бұл батарея жағдайын өлшемейді, есесіне құралды балқытып, күйік шалуы мүмкін.
Зарядтағыш ток мәнін көрсетсе, цикл соңына қарай азаюын бақылаңыз. Автоматты зарядтауда жарамды батареяның тогы біртіндеп төмендейді. Ал корпус қызып, құрылғы ұзақ уақыт жоғары ток берсе, зарядтауды тоқтатыңыз. Зарядтағышты ажыратқаннан кейін АКБ-ны біраз тынықтырып, кернеуін қайта өлшеңіз. Электролит қоспаңыз және батарея түрін білмей кернеуді көтеріп «тірілтуге» тырыспаңыз.
Қазір не істеу керек
- Зарядтауды тоқтатыңыз немесе моторды сөндіріңіз. Зарядтағышты алдымен желіден суырып, содан кейін қысқыштарын алыңыз. Ток жүріп тұрғанда қысқышты суырмаңыз: сутек бөлінген жерде ұшқын қауіпті.
- Темекі шекпеңіз, электр құрылғысын қоспаңыз, ұшқын шығармаңыз. Терезе не қақпаны ашып, желдетіңіз, АКБ-дан алыстаңыз. Үстіне еңкеймеңіз.
- Электролит теріге немесе көзге тисе, таза сумен кемінде 15 минут жуыңыз. Көзге тисе, шұғыл медициналық көмекке жүгініңіз. Терідегі қышқылды содамен бейтараптандыруға болмайды.
- Батарея суыған соң корпусын, бекіткішін және клеммаларын қараңыз. Жарық, ісіну, сұйықтық ағу, қатты коррозия не электролит шашыраған із болса, көлікті пайдаланбаңыз.
- Мультиметрді қауіпсіз қолдана алсаңыз, кернеуді өлшеңіз. Күмән болса, клемманы шешпеңіз және тексеру үшін моторды қоспаңыз, көмек шақырыңыз.
Кернеуді өлшеу үшін мультиметр аккумулятор шығыстарына қосылған. Фото: rbcautonews.ru
Генераторды мультиметрмен тексеру
Мультиметрді тұрақты кернеу режиміне, 20 В диапазонына қойыңыз. Қызыл сымды АКБ-ның плюсына, қарасын минусына тигізіңіз. Щуптарды бір-біріне немесе кузовтың металл бөлігіне тигізбеңіз.
- Көлік бірнеше сағат тұрғаннан кейін, моторды қоспай кернеуді өлшеңіз. Бөлме температурасында 12,6–12,8 В шамасы жақсы зарядталған қорғасын АКБ-ға тән; 12,2 В шамасы зарядтың жартысына жуық болуы мүмкін. Бұл біраз тыныққан батареяға арналған жуық баға, толық диагностика емес.
- Моторды оталдырып, клеммалардағы кернеуді қайта өлшеңіз. Көбіне 13,8–14,5 В көрінеді. Фара мен пеш желдеткішін қосыңыз: жұмыс істейтін жүйе заряд кернеуін әдетте жұмыс ауқымында ұстайды, бірақ жаңа көліктерде блок басқаруына қарай мән құбылады.
- Көрсеткіш 14,8 В-тан жоғары болып тұрса немесе шамамен 13,5 В-тан төмен болса, генераторды, регуляторды және сымдарды диагностикалау керек. Бір ғана өлшем жүктемемен тексеруді және нақты көлік талаптарын алмастырмайды.
- Моторды сөндіріп, бірнеше минуттан соң қайта өлшеңіз. Кернеу жылдам түссе, АКБ-ны жүктеме айыршасымен не арнайы тестермен тексерген жөн. Мультиметрдің бір өлшеміне сүйенбеңіз: сульфаттанған батарея бос кезде қалыпты кернеу көрсетіп, оталдырғанда күрт төмендеуі мүмкін.
Кейбір көлікте ақылды генератор қозғалыс кезінде кернеуді өзгертіп отырады. Сондықтан бір сәттік өлшем ақау жоқ болса да 12 В-тан сәл жоғары немесе 14,5 В-тан артық шығуы мүмкін. Көрсеткішті модельге, температураға және зарядтау параметрлеріне қарап бағалау керек.
Қайта қайнатпау үшін
Клеммаларды таза ұстап, АКБ берік бекітілгенін тексеріңіз. Діріл корпус пен контактіні бүлдіреді. Қызмет көрсетілетін модельде электролит деңгейі нұсқаулық бойынша тексеріледі; конструкция рұқсат етсе, тек дистилденген су құйылады. AGM және көпшілік қызмет көрсетілмейтін АКБ-ның тығынын ашуға болмайды.
Зарядтағышты автоматты түрде ұстап тұруға арналмаған режимде ұзаққа қалдырмаңыз. Батарея технологиясына сай режим таңдаңыз: кәдімгі, EFB немесе AGM. Көлік жүйесі AGM-ге есептелсе, ауыстырғанда түрі мен параметрлерін сақтаңыз; кейбір модельдерде жаңа АКБ-ны басқару жүйесіне тіркеу керек болады.
АКБ қайта-қайта отырып қалса, батареямен бірге генераторды, стартерді, қысқа сапарларды және тыныштық тогын тексертіңіз. Көптеген жеңіл көлікте электроника ұйқы режиміне өткеннен кейінгі ток ағуы әдетте 20–50 мА шамасында болады, нақты рұқсат көліктің жабдықталуына байланысты. Мультиметрді тізбекке тізбектей дұрыс қосу керек; қате қосудан аспаптың сақтандырғышы күйіп немесе электроника зақымдануы мүмкін.
MEGAWATT-та АКБ мен генераторды 5 минутта тегін тексереміз. Батарея заряд ұстамаса, аккумулятор неге заряд ұстамайтынын және оны мультиметрмен қалай тексеруді оқыңыз. АКБ-ны зарядтап, қалпына келтіруге, көлікке сай батареяны таңдауға немесе Алматыда көшпелі ауыстыруға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Зарядтағанда аккумулятор қайнаса, таңға дейін қалдыруға бола ма?
Қатты ысыл естілсе, корпусы қызса немесе иіс шықса, болмайды. Зарядтағышты желіден ажыратып, бөлмені желдетіңіз және режимнің осы батареяға сәйкестігін анықтаңыз. Артық заряд белгісі бар АКБ-ны қараусыз қалдыру қауіпті.
Аккумулятордың бір банкасы неге қайнайды?
Біркелкі емес газ бөлінуі бір секцияның зақымын, тұйықталуды немесе қызмет көрсетілетін АКБ-дағы электролит деңгейінің әртүрлі екенін білдіруі мүмкін. Токты көтеріп, зарядты теңестіруге тырыспаңыз. Тестермен тексеру қажет, ақау расталса батарея ауыстырылады.
Генератордан аккумулятор қайнауы мүмкін бе?
Иә. Реле-регулятор тым жоғары кернеу берсе, электролит қатты газ бөліп, батарея қызады және су жоғалтады. Клеммалардағы кернеуді өлшетіп, генераторды жүктемемен тексертіңіз.
Аккумулятор ісініп кетсе не істеу керек?
Зарядтамаңыз, моторды оталдырмаңыз, корпусын теспеңіз. Ісіну қызып кетуден, мұздаудан немесе ішкі зақымнан болады; АКБ-ны ауыстырып, утилизацияға тапсыру керек.
Қайнап жатқан аккумуляторға су құюға бола ма?
Алдымен зарядты тоқтатып, суығанын күтіңіз. Дистилденген су тек қызмет көрсетілетін модельге және нұсқаулыққа сай құйылады, қышқыл да, кран суы да жарамайды. Герметикалы AGM-ды ашуға болмайды.
Мұқабадағы фото: drive2.ru
