Көліктің аккумуляторы отырып қалса, оны батареяның түріне сай режимі бар зарядтау құрылғысымен зарядтаңыз. Кәдімгі қорғасын-қышқылды АКБ үшін токтың жуық мөлшері сыйымдылықтың 10%-ына тең: 60 А·сағ батареяға шамамен 6 А ток беріледі. Қоспас бұрын корпусын, полярлығын және құрылғы нұсқаулығын тексеріңіз.
Төменде үйде зарядтау, АКБ-ны көліктен алмай қосу және зарядтың біткенін тану жолы берілген. Батарея қызып, ісініп кетсе немесе күкірт иісі шықса, құрылғыны дереу ажыратыңыз да, қайта қоспаңыз.
Қозғалтқыш бөлігіндегі аккумуляторға зарядтау құрылғысы жалғанған. Фото: electrotransport.ru
Әуелі батареяның түрі мен күйін анықтаңыз
Корпустағы таңбаны қараңыз. Кәдімгі сұйық электролитті қорғасын-қышқылды батареяға қызмет көрсету қажет болуы да, қажет болмауы да мүмкін. AGM және EFB көбіне старт-стоп жүйесі бар көліктерге орнатылады; оларды зарядтау құрылғысының тиісті алгоритмімен зарядтау керек. Құрылғыдан АКБ-да көрсетілген түрді таңдаңыз. Қарапайым режим AGM батареясын артық зарядтауы мүмкін, ал өндіруші рұқсат етпесе, басқа түрге AGM режимін қоспаңыз.
Корпусты жарық жерде қарап шығыңыз. Жарық, электролит ағуы, қабырғасының ісінуі, қызып кеткен із немесе мұз қатқан батарея болса, өзіңіз зарядтамаңыз. Герметик батареяны ашпаңыз, ішіне су құймаңыз. Қақпағы алынатын қызмет көрсетілетін АКБ-ның нұсқаулығын қараңыз: электролит деңгейін батарея суығанда тексереді, қажет болса дистилденген су құяды, қышқыл қоспайды.
Ұзақ уақыт тұрып қатты отырып қалған батареяны зарядтау құрылғысы бірден танымауы мүмкін. Оны ұшқынмен, полярлықты ауыстырып немесе басқа аккумуляторға жалғап «оятуға» тырыспаңыз. Өндіруші рұқсат етсе, қалпына келтіру режимі бар құрылғы қажет болуы мүмкін, әйтпесе диагностика жасатқан дұрыс. Батарея түнде қайта отырып қалса, АКБ-мен бірге генераторды, токтың ағып кетуін және өшпей қалған құрылғыларды тексеріңіз. Түнде қайта отырып қалатын батарея туралы мына мақаладан оқыңыз.
Суық та жағдайды өзгертеді. Аязда химиялық үдеріс баяулап, батарея зарядты нашар қабылдайды; разрядталған электролиттің қатып қалу ықтималдығы жоғары. АКБ қатты аязда тұрса, оны ішке кіргізіп, өздігінен толық жібігенше күтіңіз. Жылыту батареясына қоймаңыз, фен қолданбаңыз: күрт қызу корпусқа зақым келтіруі мүмкін. Сыртынан бүтін көрінсе де, қатып қалған батареяны зарядтау құрылғысына қоспаңыз.
Зарядтаудан бұрын қақпақ маңындағы кірді және клеммаларды құрғақ шүберекпен сүртіңіз. Шығыстарда ақ немесе жасыл қақ болса, ажыратылған АКБ-ны щеткамен тазалауға болады, бірақ кірдің корпус ішіне түсуіне жол бермеңіз. Зарядтау құрылғысының қысқыштары таза металлға нық бекігенін қараңыз. Нашар жанасу қызып кетеді, жүктеме кезінде тырсылдауы мүмкін; бұл токты жоғарылату керек деген белгі емес.
Клемма айналасына ақ қақ жиналған, жанында қызыл қорғаныш қақпағы көрінеді. Фото: bigdauto.ru
Қысқа жолға жиі шыққанда аккумулятор жұмсаған қуатын толық жинап үлгермейді. Фара, жылытқыш пен желдеткіш қосылып жүрсе, заряд одан да азаяды. Сыртқы құрылғымен толық зарядтауға болады, бірақ генератор не реттегіш ақауын ол жөндемейді. Қыс түсерде кернеуді өлшеп, батареяны жүктемемен тексерткен дұрыс.
Қорғанысы және сақтау режимі бар автоматты құрылғы болмаса, зарядты түні бойы қараусыз қалдырмаңыз. Зарядтағыштың желдеткіш саңылауы жабылмасын, сымдар тартылып тұрмасын және ыстық бөлшектерге тимесін. Ашасы не кабелі қызып кетсе, қуаттан ажыратып, келесі қосар алдында себебін анықтаңыз. Зарядтан соң батареяны штаттық бекіткішімен мықтап орнатыңыз: бос тұрған АКБ бұрылыста қозғалып, клемманы зақымдауы мүмкін.
Қандай токпен зарядтап, қанша күту керек
Кәдімгі батареяға номинал сыйымдылықтың оннан біріне жуық ток жиі қолданылады. Бұл — ыңғайлы бағдар, барлық құрылғыға міндетті бірдей мән емес: аккумулятор мен зарядтау құрылғысының нұсқаулығы бірінші орында. AGM және EFB де кернеуді бақылап, заряд соңында өзі тоқтайтын үйлесімді автоматты құрылғымен зарядталады.
| АКБ сыйымдылығы | Кәдімгі батареяға арналған ток бағдары | Қатты разрядтан кейінгі жуық уақыт* |
|---|---|---|
| 45 А·сағ | 4–5 А | 10–14 сағат |
| 60 А·сағ | шамамен 6 А | 12–18 сағат |
| 75 А·сағ | 7–8 А | 15–22 сағат |
| 100 А·сағ | шамамен 10 А | 20–28 сағат |
*Уақыт шамамен берілген: қалған заряд, температура, батареяның күйі және зарядтау құрылғысының алгоритмі әсер етеді. Соңғы кезеңде ток азаяды, сондықтан сыйымдылықты токқа бөлу арқылы уақытты дәл есептеу мүмкін емес.
Батарея толық отырмаса, тезірек зарядталады. Өндіруші рұқсат етпесе, токты көбейтіп асықпаңыз: қызу пластиналардың тозуын жылдамдатады, ал газдың көп бөлінуі тұтану қаупін арттырады. Зарядты аздап толықтыру үшін автоматты құрылғы токты өзі төмендетеді.
Орын мен зарядтау құрылғысын дайындаңыз
Аккумуляторды құрғақ, желдетілетін жерде, ашық оттан, темекіден, жылытқыштан және ұшқын шығаратын құралдан алыс зарядтаңыз. Зарядтау кезінде сутек бөлінеді, ол ауамен араласқанда тұтануы мүмкін. АКБ-ны жауып қоймаңыз және жылу көзіне жақын қалдырмаңыз. Үйде тек өндіруші ұсынған автоматты құрылғымен, жақсы желдетілетін тұрғын емес жерде зарядтаңыз. Ондай орын болмаса, батареяны сервиске апарыңыз.
Құрылғыны орнықты жерге қойып, оның кернеуі көліктің 12 вольттық аккумуляторына сай екенін тексеріңіз. Сымдар мен қысқыштардың бүтіндігін қараңыз. Оқшаулағышы бүлінген, мыс сымы ашық қалған немесе ашасы балқыған құрылғыны қолданбаңыз.
Аккумуляторды зарядтау реті
- От алдыру жүйесі мен барлық электр тұтынушыны өшіріңіз, кілтті алыңыз немесе кілтсіз жүйенің кілтін көліктен алысырақ қойыңыз. Қолдағы әшекейді шешіп, металл құралдарды батареяның үстіне қоймаңыз.
- Зарядтау құрылғысының өшірулі және розеткадан ажыратылғанын тексеріңіз. Ескі сымдардың түсіне ғана сенбей, аккумулятордағы «плюс» пен «минус» белгілерін табыңыз.
- Қызыл қысқышты оң клеммаға жалғаңыз. Батарея көліктен алынған болса, қара қысқышты теріс клеммаға жалғаңыз. Көлік нұсқаулығында орнында зарядтау үшін кузовтағы масса нүктесі көрсетілсе, қара қысқышты сол жерге бекітіңіз.
- Құрылғыдан 12 В және АКБ түрін таңдаңыз: кәдімгі, AGM немесе EFB. Кәдімгі батареяға лайық ток орнатыңыз, көбіне сыйымдылықтың 0,1 бөлігі жеткілікті. Нұсқаулықтағы шектен асырмаңыз.
- Құрылғыны розеткаға қосып, іске қосыңыз. Индикаторлардың жалғау дұрыс екенін және заряд жүріп жатқанын көрсеткеніне көз жеткізіңіз. Қате белгісі шықса, розеткадан ажыратып, қысқыштарды тексеріңіз.
- Заряд кезінде корпус пен құрылғы көрсеткіштерін анда-санда бақылаңыз. Батарея қызса, ісінсе, ысылдаса, өткір иіс шықса немесе электролит қатты қайнаса, зарядтауды дереу тоқтатыңыз.
- Толық заряд белгісі жанғанда, алдымен құрылғыны өшіріп, розеткадан суырыңыз. Содан кейін қара қысқышты, соңынан қызыл қысқышты алыңыз. Тоқ жүріп тұрғанда қысқыштарды шешпеңіз, ұшқын шығуы мүмкін.
- Мультиметр болса, батареяны бір сағаттай тынықтырып, жүктемесіз кернеуін өлшеңіз. Зарядтан кейін бірден шыққан көрсеткішке сүйенбеңіз: үстіңгі заряд кернеуді уақытша көтеріп тұруы мүмкін.
Аккумуляторды көліктен алмай зарядтауға бола ма
Көп көлікте батареяны орнында зарядтауға рұқсат етіледі, бірақ алдымен көлік нұсқаулығын тексеріңіз. Өндіруші минус клемманы ажыратуды, арнайы қосу нүктелерін немесе тұрақтандырылған зарядтау құрылғысын талап етуі мүмкін. Қазіргі көліктердің электроникасы кернеу секірісіне сезімтал, сондықтан оталдыру режимі мен қолдан жасалған құрылғы зарядтауға жарамайды.
Нұсқаулық орнында зарядтауға рұқсат етсе, оталдыруды өшіріп, көрсетілген сызбаны ұстаныңыз. АКБ күйін бақылайтын датчигі бар көлікте қара сымды теріс полюске емес, массаға арналған арнайы нүктеге қосу қажет болуы мүмкін. Сонда жүйе токты дұрыс өлшейді. Сызба түсініксіз болса, нұсқаулыққа сай батареяны шешіңіз немесе сервиске жүгініңіз.
Аккумуляторды шешкенде сағат, мультимедиа, терезе көтергіштер және кейбір басқару блоктарының баптауы өшуі мүмкін. Кейбір модельде жаңа батареяны жүйеге тіркеу рәсімі керек. АКБ-ны қалай болса солай шешпеңіз, көлік нұсқаулығындағы ретті қараңыз. Алматыда көмек керек болса, аккумулятор диагностикасы мен сервисіне немесе жолға шығып аккумулятор ауыстыру қызметіне жүгінуге болады.
AGM және EFB батареясын зарядтаудың ерекшелігі
AGM және EFB — құрылысы әртүрлі қорғасын-қышқылды батарея түрлері. Зарядтау құрылғысынан тиісті режимді таңдаңыз. Зарядтау құрылғысы мен көлік нұсқаулығында рұқсат етілмесе, көлікке жалғанып тұрған батареяға «десульфатация» не «қалпына келтіру» режимін қоспаңыз.
Қажетті заряд кернеуін өндірушінің құжатынан қараңыз. Кейбір AGM батареясына кәдімгі батареяға қарағанда жоғарырақ кернеуге рұқсат етіледі, бірақ нақты шек модель мен температураға байланысты. Бір санды барлық аккумуляторға ортақ деп қабылдауға болмайды. Құрылғы автоматты әрі AGM/EFB үшін жасалған болса, өз нұсқаулығын ұстаныңыз; қолмен реттегенде нақты батарея өндірушісінің дерегін пайдаланыңыз.
Зарядтың біткенін қалай білуге болады
Автоматты құрылғы негізгі зарядтан кейін токты азайтып, заряд біткенін көрсетеді немесе сақтау режиміне өтеді. Соңында токтың төмендеуі қалыпты, құрылғыны асығыс ажыратпаңыз.
Жүктемесіз тыныққан 12 вольттық қорғасын-қышқылды батареяның кернеуі бөлме температурасында толық зарядта шамамен 12,7–12,8 В болады. 12,4 В шамасы — жартылай зарядқа, ал 12,2 В маңы едәуір разрядқа сай келуі мүмкін. Бұл алдын ала бағалау ғана: температура, батарея түрі және зарядтан кейінгі уақыт көрсеткішке әсер етеді. Кернеу жалғыз өзі аккумулятордың оталдыру тогын бере алатынын анықтамайды, оған жүктемелік немесе өткізгіштік тесті қажет.
Толық зарядтан соң батареяның кернеуі тез түссе немесе стартер баяу айналса, диагностика керек. Генератор зарядын да тексеріңіз: көп көлікте қозғалтқыш істеп тұрғанда кернеу шамамен 13,8–14,5 В аралығында болады, бірақ басқарылатын заряд жүйесі уақытша басқа мән көрсетуі мүмкін. Өлшеу мен бағалау көліктің моделіне сай жүргізілуі керек. Аккумуляторды мультиметрмен тексеру кернеуді бағалауға көмектеседі, ал жүктемемен жасалған тест АКБ мен генератор күйін көрсетеді.
Зарядтау құрылғысы болмаса не істеуге болады
Егер мақсат қозғалтқышты қайта оталдыру болса, кейде бустермен немесе басқа көліктен ток алып іске қосуға болады. Бұл толық заряд емес: қозғалтқыш оталған соң генератор батареяны сүйемелдейді, бірақ қатты отырған АКБ қысқа жолда қалпына келмейді. Разряд себебін тауып, кейін сыртқы зарядтау құрылғысымен зарядтаңыз.
Көлік аккумуляторын қуат блогымен, қолдан жасалған трансформатормен немесе кернеу мен токты шектемейтін құрылғымен зарядтауға тырыспаңыз. Екі батареяны белгісіз сыммен жалғамаңыз және қысқыштардың бір-біріне тиюіне жол бермеңіз. Шұғыл оталдыру керек болса, көлік нұсқаулығын және көлікті дұрыс оталдыруға ток беру туралы материалды қараңыз. АКБ қайта-қайта отырса, генератор аккумуляторды неге зарядтамайтынын тексеріңіз.
Алматыдағы MEGAWATT орталығында АКБ мен генераторды шамамен 5 минутта тегін жедел тексертесіз. Батареяны зарядтап, қалпына келтіру қызметі де бар. Жаңа АКБ-ны көліктің өлшемі, сыйымдылығы, іске қосу тогы, түрі мен полярлығына қарап таңдаңыз. Көлік бойынша аккумулятор таңдау бетінде қажетті модельді іріктеуге болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Көлік аккумуляторын қанша уақыт зарядтау керек?
60 А·сағ батарея қатты отырса, шамамен 6 А токпен 12–18 сағат зарядталуы мүмкін. Нақты уақыт қалған зарядқа, батареяның күйіне және құрылғыға байланысты. Құрылғы индикаторы мен өндіруші нұсқаулығын басшылыққа алыңыз.
60 А·сағ аккумуляторды қандай токпен зарядтайды?
Кәдімгі қорғасын-қышқылды батареяға жиі қолданылатын бағдар — шамамен 6 А, яғни сыйымдылықтың 10%-ы. АКБ немесе зарядтау құрылғысының нұсқаулығында басқа мән көрсетілсе, соны ұстаныңыз. AGM мен EFB үшін тиісті режимді таңдаңыз.
Аккумулятор көлікке жалғаулы тұрғанда зарядтауға бола ма?
Иә, көлік нұсқаулығында рұқсат етіліп, тұрақтандырылған зарядтау құрылғысы қолданылса болады. АКБ датчигі бар көлікте көрсетілген қосу нүктесін пайдаланыңыз. Қосу сызбасы түсініксіз болса, өз бетіңізше жалғамаңыз.
Зарядтау кезінде қақпақтарын ашу керек пе?
Қызмет көрсетілмейтін және герметик батареяны ашпайды. Қызмет көрсетілетін АКБ-да алынбалы қақпақ болса, өз нұсқаулығына сай әрекет етіп, заряд кезінде тесіктерге еңкеймеңіз. Қажет болғанда тек дистилденген су құйылады.
Аккумуляторды үйде зарядтауға бола ма?
Иә, жарамды зарядтау құрылғысы, желдетілетін орын және батареяны от пен ұшқыннан алыс ұстау мүмкіндігі болса. Ісінген, бүлінген немесе мұз қатқан АКБ-ны зарядтамаңыз. Қауіпсіз орын болмаса, сервиске апарыңыз.
Зарядтан кейін аккумулятор неге тез отырып қалады?
Батарея тозған, генератор істемей тұрған немесе көлікте ток ағып кетуі мүмкін. Зарядтау мұндай ақауларды жоймайды. Аккумулятор мен зарядтау жүйесін тестермен тексеріп, көлік тұрған кезде қайта отырса, токтың ағып кету себебін іздеу керек.
Мұқабадағы фото: electrotransport.ru
